Rozważając kwestie dotyczące wychowania dorastających młodych ludzi, nieodłącznie przychodzi nam na myśl konflikt. Konflikt będący różnicą pokoleń, zmian otaczającego świata oraz mentalności ludzi żyjących w chwili obecnej oraz w okresie młodości rodziców, wywołany rosnącymi pragnieniami żądnych wiedzy o świecie dzieci oraz zachowujących ku przestrodze istotne rady matek i ojców. Jakkolwiek rozpatrywać źródło konfliktu, stanowi ono zazwyczaj dwa różnorodne punkty widzenia. Świat złożony jest ze sprzeczności i życie w nim wymaga permanentnych kompromisów. Istnieje więc szansa na twórcze rozwiązywanie konfliktów, na inspiracyjne, kooperacyjne i otwarte podejście w sytuacjach konfliktowych.

Jedną z najważniejszych kwestii determinujących przyjęcie twórczej postawy w sytuacji konfliktowej jest kontekst sytuacji przejawiający się w przyjaznym, otwartym i bezpiecznym środowisku lub poczuciu zagrożenia i nieakceptacji. Zagrożenie wywołuje bowiem zachowania defensywne, zamyka umysł na rzeczy nowe i nieznane, procesy myślowe ulegają stereotypizacji. W domu, w którym każdy może jasno wyrażać swoje zdanie bez obawy przed krytyką lub rywalizacją, łatwiej jest obiektywnie oceniać sytuację, koncentrować się na rozważaniu alternatywnych rozwiązań oraz twórczo rozwiązywać nieporozumienia. Poza okolicznościami towarzyszącymi pojawianiu się różnicy zdań, istnieją także czynniki osobowościowe takie jak inteligencja, umiejętność zabawy z pomysłami, otwartość, doświadczenie życiowe czy kreatywność. Można jednak kształtować twórcze rozwiązywanie konfliktów, a głównym źródłem najlepszych pomysłów jest zabawa. Dlatego wzmacnianie postaw innowacyjnego i oryginalnego radzenia sobie z problemami jest bardzo skuteczne, gdy pozwalamy na używanie fantazji, żarty, humor pozbawione ocen realności i krytyki. Dzieci uwielbiają wymyślać rozwiązania i odkrywać nowe możliwości, zwłaszcza tam, gdzie można puścić wodze fantazji. Nawet w sytuacji, gdy pomysły wydają się nierealne, warto pochwalić twórczość i otwartość („Super”, „Wspaniale”) i zachęcić do dalszego rozwoju koncepcji („Pomyślmy co jeszcze możemy zrobić”, „Kto ma podobne pomysły?”). Warto zwrócić uwagę na fakt, iż różnorodne perspektywy wynikające z rozmaitych punktów widzenia różnych ludzi stanowią większe źródło konstruktywnych rozwiązań, niż sytuacja, gdy rozwiązanie kreuje jedna osoba. Dlatego włączenie do współpracy całej rodziny lub grupy jest doskonałym sposobem na naukę kooperacji, współpracy, komunikacji, kontroli własnego egocentryzmu i zaufania.

Rozwiązywanie problemów bywa szczególnie trudne w warunkach rywalizacji i konfliktu. Niekiedy trudno jest włączyć do wspólnych działań nad rozwiązaniem jakiegoś problemu rodzeństwo lub młodzież z jednej klasy. Istnieją jednak różnorodne zabawy i ćwiczenia mające na celu współdziałanie oraz wypracowanie pozytywnych form komunikacji oraz kooperacji (ćwiczenie polegające na przejściu grupy osób na druga stronę leżącego na podłodze prześcieradła dbając o to, aby nikt nie postawił nogi poza prześcieradłem; opracowanie metody złapania spadającego z góry jajka za pomocą użycia kilku elementów nie powodując jego stłuczenia). Należy zauważyć, iż warunkiem kreatywnego rozwiązywania konfliktów jest stworzenie „oazy sprzyjającej twórczemu rozwiązywaniu problemów” inaczej mówiąc stworzenie poważnej, lecz przyjaznej atmosfery. Dzięki poczuciu humoru często ludzie otwierają się, uwalnia się napięcie. Należy jednak zachować wyczucie taktu w sytuacjach trudnych i szczególnie skomplikowanych tak, aby nikt nie poczuł się urażony.

Chcąc, aby grupa osób skutecznie rozwiązała konflikt nie należy wprowadzać niepotrzebnego napięcia, gdyż zbyt duże napięcie ogranicza zdolność twórczego myślenia. Zachowując postawę osoby otwartej na pomysły innych nie pomniejszamy poczucia niepewności innych, sprawiając, iż chętnie podejmują ryzyko niecodziennych innowacyjnych zachowań.

Podstawą efektywnego rozwiązywania wszelkich konfliktów jest właściwe zdefiniowanie problemu, które może niekiedy zająć więcej czasu niż sam proces twórczego myślenia nad rozwiązaniem dręczącej nas kwestii. Wśród technik niezwykle skutecznych do poszukiwania innowacyjnych rozwiązań znajduje się „Burza Mózgów”, stosowanie metafor, przeciwieństw, zadawanie pytań, zastępowanie . Bardzo dobrą metodą jest wyobrażanie sobie pożądanego efektu naszych działań, co pobudza znajdowanie odpowiednich rozwiązań, aby ten stan uzyskać. Niekiedy skuteczna może się okazać pomoc „Mediatora” przejawiającego bezstronność i obiektywizm w poszukiwaniu nowych możliwości porozumienia.

Jakąkolwiek metodę zmiany naszych sztywnych i rutynowych sposobów rozwiązywania problemów obierzemy, zawsze stoimy na dobrej drodze ku zmianie. Z pewnością warto zainwestować energię i nasze wewnętrzne zasoby w stworzenie nowych sposobów porozumiewania się i innowacji w codziennym życiu. Z łatwością możemy nauczyć nasze dzieci tego aspektu społecznej inteligencji w trakcie zabawy. Jest to inwestycja która da ogromną i głęboką satysfakcję w codziennych relacjach oraz każdej dziedzinie naszego życia.

Patrycja Sterna

Źródło: ”Rozwiązywanie konfliktów. Teoria i praktyka”, pod redakcją Mortona Teutscha, Petera T. Colemana

„Metafory w naszym życiu”, Lakoff R., Johnson M.

„Konflikty interpersonalne-analiza psychologiczna” Balawejder K.

„Wychowanie bez porażek. Rozwiązywanie konfliktów między rodzicami a dziećmi” Gordon T.

„Konflikt, teoria gier i psychologia” – Kozielecki J.